Τι σημαίνει «βιολογικό»
Ο χαρακτηρισμός «βιολογικό» αφορά τρόπο παραγωγής και μεταποίησης που υπάγεται σε κοινούς κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι κανόνες καλύπτουν διαφορετικά στάδια, από την καλλιέργεια και την εκτροφή έως την παρασκευή τροφίμων και τη διακίνησή τους. Για τα μεταποιημένα τρόφιμα ισχύει συγκεκριμένο όριο ως προς το ποσοστό των γεωργικών συστατικών βιολογικής προέλευσης. Η εφαρμογή των κανόνων περιλαμβάνει επίσης μεταβατικό διάστημα για τις εκμεταλλεύσεις που αλλάζουν σύστημα παραγωγής. Το νομικό πλαίσιο ορίζει παράλληλα πρακτικές και ουσίες που δεν επιτρέπονται στη βιολογική παραγωγή.
Ο ευρωπαϊκός κανονισμός
Κύριο νομικό πλαίσιο για τη βιολογική παραγωγή στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ο Κανονισμός (ΕΕ) 2018/848, ο οποίος εφαρμόζεται από την 1η Ιανουαρίου 2022. Ρυθμίζει την παραγωγή, την παρασκευή, τη διανομή και τους επίσημους ελέγχους, ώστε οι βασικές απαιτήσεις να ισχύουν με κοινό τρόπο στα κράτη μέλη.
Ο κανονισμός καλύπτει γεωργικά προϊόντα που προορίζονται για τρόφιμα ή ζωοτροφές, καθώς και μεταποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές. Ως «βιολογική παραγωγή» νοείται η χρήση μεθόδων που ακολουθούν τους κανόνες για το έδαφος, τις καλλιέργειες και την εκτροφή. Η «μετατροπή» είναι το διάστημα κατά το οποίο μια εκμετάλλευση εφαρμόζει τις απαιτήσεις της βιολογικής γεωργίας, χωρίς να έχει ολοκληρώσει ακόμη την απαιτούμενη περίοδο πριν από την αναγνώριση της παραγωγής της ως βιολογικής.
| Θέμα | Απαίτηση ή χρονικό στοιχείο |
|---|---|
| Νομική πράξη | Κανονισμός (ΕΕ) 2018/848 |
| Ημερομηνία εφαρμογής | 1 Ιανουαρίου 2022 |
| Μεταποιημένα τρόφιμα | Τουλάχιστον 95% των γεωργικών συστατικών, κατά βάρος, πρέπει να είναι βιολογικά για να περιγράφεται το τρόφιμο ως βιολογικό |
| Περίοδος μετατροπής | Συνήθως 2–3 έτη, ανάλογα με την καλλιέργεια και τους εφαρμοστέους κανόνες |
Η περίοδος μετατροπής διαφοροποιείται ανάλογα με το είδος της παραγωγής: για πολλές ετήσιες καλλιέργειες απαιτούνται δύο έτη πριν από τη σπορά, ενώ για πολυετείς καλλιέργειες, όπως οπωρώνες, συνήθως τρία έτη πριν από την πρώτη συγκομιδή ως βιολογική. Συνεπώς, το εύρος των 2–3 ετών αποδίδει τη συνήθη διάρκεια, όχι ενιαία προθεσμία για κάθε εκμετάλλευση.
Τι απαγορεύεται
Η βιολογική παραγωγή αποκλείει συγκεκριμένες ουσίες και πρακτικές σε βασικά στάδια καλλιέργειας και επεξεργασίας:
- Συνθετικά χημικά φυτοφάρμακα: δεν χρησιμοποιούνται ως μέσα φυτοπροστασίας στις βιολογικές καλλιέργειες, στο πλαίσιο των κανόνων που διέπουν τη συγκεκριμένη μέθοδο παραγωγής.
- Συνθετικά λιπάσματα: αποκλείεται η χρήση τους για την παροχή θρεπτικών στοιχείων στις καλλιέργειες, καθώς η βιολογική παραγωγή ακολουθεί διαφορετικές πρακτικές διαχείρισης του εδάφους.
- Γενετικά τροποποιημένοι οργανισμοί: δεν επιτρέπεται η χρήση ΓΤΟ στη βιολογική παραγωγή, ούτε η χρήση οργανισμών που έχουν παραχθεί με γενετική τροποποίηση.
- Ιοντίζουσα ακτινοβολία: απαγορεύεται η ακτινοβόληση βιολογικών τροφίμων, ζωοτροφών και των πρώτων υλών που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή τους.
Οι περιορισμοί αφορούν τις αντίστοιχες διαδικασίες παραγωγής και επεξεργασίας, όπως ορίζονται από τον Κανονισμό (ΕΕ) 2018/848.
Πώς το αναγνωρίζετε στη συσκευασία
Η συσκευασία ενός βιολογικού τροφίμου παρέχει συγκεκριμένες ενδείξεις για την πιστοποίησή του και την προέλευση των αγροτικών πρώτων υλών. Κεντρικό στοιχείο είναι το ευρωπαϊκό λογότυπο, όταν η σχετική νομοθεσία απαιτεί τη χρήση του. Κοντά του βρίσκονται ο κωδικός του φορέα ελέγχου και η ένδειξη προέλευσης. Διαβάζοντας μαζί αυτά τα στοιχεία, μπορείτε να συνδέσετε την πιστοποίηση με τον έλεγχο που πραγματοποιείται στην αλυσίδα παραγωγής και εμπορίας.
Το ευρωπαϊκό σήμα
Το ευρωπαϊκό λογότυπο βιολογικής παραγωγής είναι ένα πράσινο ορθογώνιο με λευκά αστέρια, τοποθετημένα ώστε να σχηματίζουν φύλλο. Είναι γνωστό ως «ευρωπαϊκό φύλλο» και αποτελεί κοινή ένδειξη βιολογικής πιστοποίησης στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Δεν πρόκειται για διακοσμητικό σχέδιο ή γενικό περιβαλλοντικό σύμβολο: η χρήση του συνδέεται με τις απαιτήσεις του Κανονισμού (ΕΕ) 2018/848.
Η εμφάνισή του είναι υποχρεωτική στα προσυσκευασμένα βιολογικά τρόφιμα που παράγονται στην ΕΕ και πληρούν τους κανόνες βιολογικής παραγωγής. Για προϊόντα που εισάγονται από χώρες εκτός ΕΕ, η χρήση του είναι προαιρετική, εφόσον το προϊόν συμμορφώνεται με τις σχετικές απαιτήσεις. Σε τρόφιμα που πωλούνται χωρίς προσυσκευασία, δεν ισχύει η ίδια γενική υποχρέωση τοποθέτησης του λογοτύπου.
Στη συσκευασία το σήμα πρέπει να είναι ευδιάκριτο, ευανάγνωστο και ανεξίτηλο. Η βασική διάσταση είναι τουλάχιστον 13,5 χιλιοστά πλάτος και 9 χιλιοστά ύψος· για πολύ μικρές συσκευασίες επιτρέπεται μείωση στα 9 επί 6 χιλιοστά. Διατηρείται η αναλογία του σχεδίου και δεν αλλοιώνονται τα χρώματα ή η μορφή του. Όταν η έγχρωμη εκτύπωση δεν είναι εφικτή, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ασπρόμαυρη εκδοχή. Η πιστοποίηση βιολογικών προϊόντων δεν αποδεικνύεται από ένα παρόμοιο πράσινο γραφικό: αναζητήστε το επίσημο φύλλο μαζί με τις συνοδευτικές ενδείξεις της ετικέτας.
Κωδικός φορέα και προέλευση
Στην Ελλάδα, ο κωδικός του φορέα ελέγχου έχει τη μορφή EL-BIO-xx. Διαβάστε τον μαζί με την ένδειξη για την προέλευση των αγροτικών πρώτων υλών, η οποία πρέπει να εμφανίζεται δίπλα του.
- EL: δηλώνει τη χώρα στην οποία βρίσκεται ο φορέας ελέγχου, δηλαδή την Ελλάδα· δεν υποδεικνύει από μόνο του πού καλλιεργήθηκαν οι πρώτες ύλες.
- BIO: είναι το τμήμα του κωδικού που παραπέμπει στον έλεγχο βιολογικής παραγωγής και ξεχωρίζει αυτούς τους φορείς από άλλους τύπους ελέγχου.
- xx: αντιστοιχεί στον διακριτό αριθμό του εγκεκριμένου φορέα πιστοποίησης. Για παράδειγμα, η μορφή EL-BIO-xx δείχνει τη δομή, όχι έναν πλήρη κωδικό συγκεκριμένου φορέα.
- «EU agriculture»: σημαίνει ότι οι αγροτικές πρώτες ύλες του προϊόντος προέρχονται από γεωργία εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης· η ένδειξη αφορά την προέλευση, όχι την έδρα της επιχείρησης.
- «non-EU agriculture»: δηλώνει ότι οι αγροτικές πρώτες ύλες προέρχονται από χώρες εκτός ΕΕ. Όταν συνυπάρχουν πρώτες ύλες από τις δύο περιοχές, μπορεί να αναγράφεται «EU/non-EU agriculture».
- Ονομασία χώρας: μπορεί να αναγράφεται αντί της γενικής γεωγραφικής ένδειξης όταν οι αγροτικές πρώτες ύλες προέρχονται από τη συγκεκριμένη χώρα, όπως «Greek agriculture» για την Ελλάδα.
Οι έλεγχοι διενεργούνται από εγκεκριμένους φορείς πιστοποίησης, υπό την εποπτεία του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Ο κωδικός επιτρέπει να αναγνωριστεί ο φορέας που έχει αναλάβει τον έλεγχο της επιχείρησης· η ένδειξη προέλευσης συμπληρώνει την εικόνα για τις αγροτικές πρώτες ύλες.
Βιολογικό, φυσικό και ΠΟΠ
Οι όροι «βιολογικό», «φυσικό» και «ΠΟΠ» περιγράφουν διαφορετικά χαρακτηριστικά ενός τροφίμου και δεν είναι εναλλάξιμοι. Η βιολογική ιδιότητα αφορά τον τρόπο παραγωγής, ενώ οι ενδείξεις ΠΟΠ και ΠΓΕ συνδέουν ένα προϊόν με συγκεκριμένο τόπο και γεωγραφικά χαρακτηριστικά. Αντίθετα, η λέξη «φυσικό» δεν έχει ενιαίο, εναρμονισμένο ορισμό για τα τρόφιμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ένα προϊόν μπορεί να συνδυάζει περισσότερες από μία ιδιότητες, όπως βιολογική παραγωγή και προστατευόμενη ονομασία προέλευσης.
Τι δεν είναι το «φυσικό»
Για τα τρόφιμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το «φυσικό» δεν διαθέτει έναν ενιαίο, εναρμονισμένο νομικό ορισμό που να ισχύει για όλες τις κατηγορίες. Η λέξη από μόνη της δεν πιστοποιεί συγκεκριμένο τρόπο καλλιέργειας, εκτροφής, επεξεργασίας ή ελέγχου, ούτε επιβεβαιώνει ότι ένα προϊόν πληροί τις προδιαγραφές της βιολογικής παραγωγής. Στην πράξη, η χρήση της στη συσκευασία λειτουργεί ως προαιρετικός ισχυρισμός και πρέπει να μην παραπλανά τον καταναλωτή. Ο Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1169/2011 απαιτεί οι πληροφορίες για τα τρόφιμα να είναι ακριβείς και σαφείς, χωρίς να αποδίδουν ιδιότητες που δεν διαθέτει το προϊόν. Επομένως, η ένδειξη «φυσικό» δεν αρκεί για να συναχθεί ότι δεν έχουν χρησιμοποιηθεί συγκεκριμένες τεχνικές ή ότι το τρόφιμο έχει ελεγχθεί βάσει ενός ενιαίου προτύπου. Υπάρχουν ειδικοί κανόνες για ορισμένες κατηγορίες προϊόντων και συγκεκριμένους όρους, αλλά αυτοί δεν δημιουργούν γενικό ορισμό του «φυσικού» για όλα τα τρόφιμα. Για παράδειγμα, οι κανόνες που αφορούν το φυσικό μεταλλικό νερό ισχύουν για αυτή την κατηγορία και δεν μεταφέρονται αυτομάτως σε ένα γιαούρτι ή ένα αρτοσκεύασμα. Για να αξιολογήσετε ένα τρόφιμο, εξετάστε την ονομασία, τα συστατικά και τυχόν συγκεκριμένες πιστοποιήσεις του· η λέξη «φυσικό» μόνη της δεν αποτελεί ισοδύναμο της πιστοποίησης βιολογικών προϊόντων.
Τι καλύπτει ένα σήμα ΠΟΠ
Οι ενδείξεις ΠΟΠ και ΠΓΕ αφορούν τη γεωγραφική σύνδεση και τις προδιαγραφές ενός προϊόντος, όχι την πιστοποίηση βιολογικής παραγωγής. Το πλαίσιο του Κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1151/2012 όριζε τις δύο κατηγορίες· από το 2024 το σχετικό ενωσιακό πλαίσιο αναθεωρήθηκε με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2024/1143. Οι βασικές διαφορές φαίνονται στον πίνακα.
Συχνές ερωτήσεις για τα βιολογικά προϊόντα
Οι απαντήσεις που ακολουθούν διευκρινίζουν τι δείχνει η σήμανση και πώς διαφέρει από γενικούς εμπορικούς χαρακτηρισμούς.
Ποιο σήμα δείχνει ότι ένα προϊόν είναι βιολογικό;
Το ευρωπαϊκό λογότυπο βιολογικής παραγωγής, μαζί με τον κωδικό του φορέα ελέγχου και την ένδειξη προέλευσης, αποτελεί τη βασική ένδειξη για ένα πιστοποιημένο βιολογικό προϊόν. Το λογότυπο είναι το πράσινο φύλλο που σχηματίζεται από λευκά αστέρια. Ο κωδικός ταυτοποιεί τον εγκεκριμένο οργανισμό που ελέγχει την επιχείρηση, ενώ η ένδειξη προέλευσης αναφέρει από πού προέρχονται οι γεωργικές πρώτες ύλες, όπως «Γεωργία ΕΕ» ή «Γεωργία εκτός ΕΕ». Εξετάστε τις ενδείξεις μαζί στην ετικέτα: το λογότυπο μόνο του δεν αποκαλύπτει ποιος φορέας πραγματοποίησε τον έλεγχο ούτε την προέλευση των συστατικών.
Είναι «φυσικό» το ίδιο με «βιολογικό»;
Όχι· το «βιολογικό» έχει συγκεκριμένο νομικό ορισμό και προϋποθέτει πιστοποίηση, ενώ το «φυσικό» δεν έχει εναρμονισμένο ορισμό που να το καθιστά ισοδύναμο με τη βιολογική παραγωγή. Η λέξη «φυσικό» σε μια συσκευασία δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι το προϊόν ακολουθεί τους κανόνες της βιολογικής γεωργίας ή ότι έχει ελεγχθεί ως βιολογικό. Για παράδειγμα, ένας χυμός μπορεί να περιγράφεται ως φυσικός, χωρίς αυτή η περιγραφή να αποτελεί πιστοποίηση. Για να αναγνωρίσετε την πιστοποιημένη κατηγορία, αναζητήστε τη σχετική ευρωπαϊκή σήμανση και τα συνοδευτικά στοιχεία ελέγχου, όχι μόνο έναν γενικό χαρακτηρισμό.
Πώς ελέγχεται ένα βιολογικό προϊόν;
Ο έλεγχος διενεργείται από εγκεκριμένους φορείς επιθεώρησης και πιστοποίησης, υπό την εποπτεία του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Οι φορείς εξετάζουν αν οι παραγωγοί και οι επιχειρήσεις τηρούν τους κανόνες σε κάθε στάδιο που εμπίπτει στην πιστοποίησή τους, από την παραγωγή έως την προετοιμασία και τη διάθεση. Στο πλαίσιο των ελέγχων μπορούν να αξιολογούν εγκαταστάσεις, αρχεία και στοιχεία ιχνηλασιμότητας, καθώς και να πραγματοποιούν δειγματοληψίες όπου απαιτείται. Η πιστοποίηση αφορά την επιχείρηση και τη συμμόρφωση της δραστηριότητάς της· δεν προκύπτει απλώς από μια περιγραφή στην ετικέτα.